Ambalaj Nedir?
Günümüz koşullarında her ürün kendi kendini satabilme özellikleriyle donatılmış olmalıdır. Ürünü koruyan ve tüketiciye sunan ambalaj bu nedenle günümüzde büyük önem kazanmıştır.
Çağımızda reklam piyasasındaki rekabet ve hareketlilikte ambalaj tasarımı, ve ambalajın önemi tartışılmaz. Grafik tasarımın en üç boyutlusu olan ambalajın çeşitli işlevleri olmasıyla da çok çeşitli tanımlarını sıralamak mümkündür.
Ambalajın fonksiyonları açısından birkaç tanımı şöyle yapılmıştır;
Ambalaj; malların iyi şekilde muhafaza edilmeleri ve taşınabilmeleri için konuldukları kap ve zarflardır.
Ambalajlama, bir malın son tüketiciye bozulmaksızın ve en az maliyetle ulaştırılmasını sağlayan bir araçtır.
Başka bir tanıma göre ise; Ambalajlama malların korunabilmesi, tanınabilmesi, sürüklenebilmesi ve kullanımlarının kolaylaştırılabilmesi için kaplanan, eklentilerden, süsleme veya etiketlemeden yararlanılmasıdır. Ambalajın reklam ve tanıtım işlevi açısında yapılmış birkaç tanım ise şunlardır;
Ambalaj, bir satış yerinde reklam aracıdır. Tüketicinin ilgisini çeker ve kapsadığı mala ilişkin nesnel ve duygusal bilgilenmeyi sağlar. Tüketicinin bir malı evinde her kullanışında, onunla ilgili İmaj ve tutumları güçlendirme işlevini yerine getirir.
Ambalaj görsel yolla yapılan bir satış görüşmesidir.
Ambalaj içine konan ürünün anlamını taşıyan bir araçtır.
Kısacası ambalaj "sessiz bir iletişim aracı"dır.
Kapsamlı olarak ise Ambalajlama, malların taşınmak ve satılmak üzere hazırlanması sanatı, bilimi ve teknolojisidir.
Günümüzde ambalaj, artık güçlü ve gerekli bir iletişim aracı olarak görülüyor. Teorik olarak bir ürünün reklam veya promosyon kampanyasına ihtiyaç duymaktadır.; ancak ürünün tam kodlan bazında malzeme, şekil, grafik ve görsel unsurlar ambalajda somutlaşıyor. Kısaca ambalaj içine konan ürünün anlamını taşıyor. Bugün bir ürün yada marka ilk olarak ambalaj aracılığı ile gösteriliyor ve anlatılacak bilgi ambalajla beyan ediliyor. Ve ambalaj tarafından telkin edilen anlamlar, tüm pazarlamayı ilgilendiriyor.
Ambalaj reklamda da rol oynayarak içindeki ürünün satışı için çalışıyor. Ürünün tanınma mücadelesi öncelikle ambalaja teslim edilmiş ve ürünün merkezi iletişim olması olan ambalaj artık günümüzde gerçekten bir "iletişim kompleksi" dir. Bir ürünün başarılı olup olmaması paketin ürünü satıp satamayacağına bağlıdır. Paketin şekli, kullanım uygunluğu, grafik, seçilen baskı rengi, baskı kalitesi, boya kalitesi, kullanılan malzemenin kalitesi, reklam işlevi ve başarıyı doğrudan etkiler.
Yukarıdaki tanımlar ve açıklamalarda bahsedildiği üzere ambalaj yüzyılımızın tanıtım ve reklam görevinin büyük bir kısmını omuzlamış ve koruma, taşıma, tanıtma gibi işlevleriyle de teknik ve estetik bir alan oluşturmuştur. Günümüzde bu kadar gerekli ve önemli bir yere sahip olan ambalajın geçmişten günümüze gelişimini inceleyeceğiz.
AMBALAJJJJJJ
Ambalaj, içerisinde yer alan ürünü, ürünün yapısına ve şekline göre en iyi şekilde koruyan, temiz kalmasını sağlayan, taşınmasını kolaylaştıran ve aynı zamanda ürünün tanıtımını yapan değerli bir malzemedir.
Ambalaj kullanımı, yaşamış olduğu değişimlerin ardından günümüzdeki halini almıştır. Ambalajlar ilk başlarda tahta fıçı, sandık, toprak kaplar, deri tulumlar ve çuvallardan oluşmaktaydı.
Günümüzde daha uygun ve ekonomik hale gelerek çoğunlukla kağıt/ karton, plastik, cam ve metal malzemelerden oluşmaktadır.
Önceleri sadece ürünü muhafaza etme ve taşıma görevini üstlenmiş olan ambalajlar günümüzde içindeki ürünü temiz bir biçimde saklayabilmenin yanında ürünü tanıtan anlatan bir araç halini almıştır.
Ambalaj içinde bulunan ürünü koruyup, sağlıklı bir şekilde tüketicilere gelmesini sağladığı için gerekli olan ve kullanılması gereken bir malzemedir. Gündelik yaşamımızda ambalajların kullanım alanı oldukça genişlemiştir. Yiyecekten, kozmetiğe, çiçekten mobilyaya kadar birçok ürünü ambalajıyla satın alıyoruz ve genellikle geri kazandırılabilir nitelikte ambalajlı ürünler tüketiyoruz.
Ambalaj, görevini tamamladığında ortaya ambalaj atığı çıkmaktadır. Nakliyede kolaylık sağlamak için kullanılan ambalajlar, ürün satış noktasına gelip ambalajdan çıkartıldığı zaman görevini tamamlarlar. Bu görevini tamamlamış olan ambalajlar ambalaj atığı sayılmaktadır. Bunlara örnek olarak koliler verilebilir. Benzer bir şekilde alınan ürün tüketildikten sonra da ambalaj görevini tamamlamaktadır. Kısaca ambalaj atığı kullanım ömrü dolmuş tekrar kullanılabilir ambalajlar da dahil satış, dış ve nakliye atığını ifade eder.
Gündelik hayatta kullanılan ürünlerin boş ambalajlarının oluşturduğu ambalaj atıkları, evsel atıklara örnektir. Tüketiciler ve marketler gibi satış noktaları, alış veriş merkezleri vb. ambalaj atığı oluşturdukları için ambalaj atığı üreticisi sayılmaktadır.
Bu atıkları, gıda, temizlik ürünleri ambalajları, süt ve meyve suyu kutuları, cam veya plastik şişeler, konserve, salça, bal veya reçellerin cam kavanozları, teneke ve metal konserve kutuları, alüminyum içecek kutuları vb olarak örneklendirebiliriz. Ambalaj atıklarını geri kazanmak için, çöplerden ayrı biriktirmemiz ve geri dönüşüm kumbaralarına atmamız yeterlidir.
Geri kazanım uygulaması yapan belediyeler, ambalaj atıklarını evlerden, satış noktalarından, okullardan, iş yerlerinden, kısaca ambalaj atığının üretildiği kaynakta, çöpten ayrı olarak toplar. Toplanan ambalaj atıklarını geri kazanım endüstrisine gönderir.
Yukarıda yer alan açıklamaları bir döngü halinde anlatacak olursak. Ambalaj üreticisi firma, marka sahibi için ambalajı üretir, bunun ardından marka sahibi çeşitli satış noktalarında bu ambalajlı ürününü satışa sunar. Tüketici olarak bizler bu ürünleri alır, kullanır, tüketiriz. Tükettiğimiz ürünler ise bozulmamaları, uzun süre dayanabilmeleri, dış etkenlere maruz kalmadan korunabilmeleri için ambalajlı olarak piyasaya sürülür. Bu ürünlerin bazıları kısa sürede tüketilebilirken bazıları çok daha uzun süre kullanılabilir niteliktedir. Şampuanı kullanım ömrü uzun süre olan ürünlere örnek olarak verecek olursak; şampuan rahat bir şekilde saklanabilmesi ve kolay bir biçimde kullanılabilmesi için plastik kap ambalaj içerisinde satılır ve muhafaza edilir. Ürün bittiğinde ise bu kapın da görevi sona ermiş olur. Görevi sona eren ambalajlar, ambalaj atığı halini alır; çöplerden ayrı biriktirilerek geri dönüşüm sistemine katılmalıdır.
AMBALAJLAMADA KALİTENİN ÖNEMİ
Ambalaj, malı dış etkenlerden koruyan ve içine konan malları bir arada tutarak taşıma, depolama, dağıtım tanıtma, reklam gibi pazarlama işlemlerini kolaylaştıran, metal, kağıt ve karton, cam, plastik, tabii elyaf ve tahtadan yapılan dış örtülerdir ; şeklinde tarif edile bilir.
Günümüzde ise self servis mağazaların süratle yayılması ve uluslar arası ticaretin ulaştığı boyutlar paralelinde ambalajın pazarlama ve modern işletmecilikteki rolü ön plana geçmiştir. Böylece ambalajlama, yüzyılımızın getirdiği teknolojik yeniliklerin geniş ölçüde uygulandığı dinamik bir konu hatta bir bilim dalı halini almıştır.
Diğer taraftan uluslar arası ticaretin günümüzde ulaştığı boyutlar ambalajın malın üretildiği ülkeden ihracını, ithal edildiği ülkeye ulaşımını ve dış pazarlardaki rekabet şansını yaratan unsurların en önemlilerinden biri halini almasına yol açmıştır.
Gerçekten teknolojik gelişmelerin bu alan başarıyla uygulanması sonucunda, ihraç ürünlerinin dış etkenlerden mükemmel bir şekilde korunarak dış pazarlara ulaşması sağlanabilmektedir
Gelişmiş ülke limanlarında yükleme, boşaltma, depolama, ve dağıtma konularındaki modern uygulamalar ancak ihraç ürünleri uluslar arası kurallara ve standartlara uygun olarak ambalajlandığı taktirde, ihracatçı ülkelerin yararlanacağı bir düzeyde bulunmaktadır.
Ülkemiz ihracatında büyük bir paya sahip olan Avrupa ve komşu ülkelerinde malın tüketiciye en uygun şartlar altında, en kısa bir zamanda ve en ucuz bir şekilde intikaline büyük bir önem verilmektedir. Özellikle ulaşım masraflarının giderek artmakta oluşu, rekabet ortamı, üretimin çeşitlenmesi ve dağıtım kanallarındaki değişmelere bağlı olarak fiziksel dağıtımın rasyonelleştirilmesine büyük bir önem verilen Avrupa ülkelerinde, malların yüklenmesi, boşaltılması ve depolanması kolaylaştırılacak gelişmiş bir ambalaj tarzının kullanılması esas teşkil etmektedir.
Bu amacı gerçekleştirmek üzere ihracatta ilerde geniş olarak üzerinde durulacak olan container taşımacılığı, palet kullanımı ve shrink wrapping sistemleri sağlamak malların birbirinden ayrımını gerçekleştirmek yükleme ve boşaltmanın kolaylıkla yapılabilmesi istifleme ve kontrol kolaylıkları gibi nedenlerle geniş ölçüde kullanılmaya başlamıştır.
Yukarda açıklananların bir genellemesi yapılacak olursa, ambalajdan beklenen işlevleri aşağıdaki çerçeve içinde özetlememiz mümkündür:
1. İçindeki malı koruma özelliği :
Mikrobiyolojik yönden koruma
Nem ve atmosferik etkiler yönlerinden korunma
Çarpma, ezilme gibi mekanik etkilerden korunma
2. Depolamayı kolaylaştırma ile ilgili özellikler :
Üst üste yığılabilme
Depo içinde kolayca yer değiştirebilme
Ayırt edilebilmesinin kolay olması
3. Taşıma ile ilgili özellikler :
Mamulleri bir arada tutması
Taşıt aracına (kara,hava,deniz ve su yolu)kolaylıkla yüklenip boşaltıla bilmesi
Emniyetli olması (akma,dökülme,patlama,dağılma vs yönlerinden)
Bir defa yada birden fazla kullanıla bilmesi
Hafif olması
4. Pazarlama ile ilgili özellikler :
Satış sırasında göze çarpıcı ve tüketiciyi cezp edici bir görünümde olması
Depolama sırasında ve satış yeri rafında az yer işgal etmesi
Tüketiciye içinde bulunan mal hakkında fikir veren bir görünümde olması
Tüketiciye içinde bulunan mal hakkında bilgi verici yazılar ihtiva etmesi
Yasal kurallar ve kısıtlamalara uygun olması
5. Tüketici açısından :
Çekici bir görünümde olması
Kullanışlı ve kolay açılır kapanır şekilde olması
Boşaldıktan sonra yeniden kullanıla bilmesi
İçindeki mamul hakkında gerekli bilgileri ihtiva etmesi
6. Çevre kirlenmesi açısından :
Büyük çöp yığınları meydana getirerek yok edilmesi için ilave bir masraf gerektirmemesi
Kimyasal yoldan parçalanarak veya yeniden aynı ambalaj metaryalinin yapımında kullanarak değerlendirilebilmesi
Ambalaj Standartları
Standartlar herhangi bir ürünün tüm özellikleri, üretim ve pazara arz koşulları gibi konuları kapsamakta olup aşağıdaki gibi gruplandırılmaları mümkündür.
A. Temel Standartlar :
Terminoloji, birimler, semboller, ölçme yöntemleri, limit ve toleranslar, dokümantasyon, sınıflandırma ve kodlama esaslarını belirler.
B. Uygulamalı Standartlar :
Boyutlar, ürünün kalite ve özellikleriyle ilgili hususlar, amaca uygunluk durumu, fiziksel ve mekaniksel testler, kimyasal analiz metotları, örnek alma ve kalite kontrol metotları vs. Belirler.
Ambalajlamada Uygulanan Ulusal Düzeydeki Standartların Sınıflandırılması :
Boyutlar ile ilgili standartlar
Performans ve Kalite standartları
Standart test yöntemleri
Teknik terim ve işaretlerle ilgili standartlar
Uygulamayla ilgili standart kodları
Ambalajlama Endüstrisinde Standardizasyon Aşamaları :
Firma düzeyi
Endüstri düzeyi
Ulusal düzeyde
Uluslararası düzeyde
Ambalajlama Standartlarıyla İlgili Kuruluşlar :
Ulusal ambalaj geliştirme kurum ve enstitüleri
Ulusal ambalajlama ve ambalaj metaryelleri imalatçı dernekleri
Uluslar arası standardizasyon örgütü (ISO)
Ülkeler arası denizcilik danışma örgütü (IMKO)
Uluslar arası hava yolu Ulaşımı birliği (IATA)
Ekonomik iş birliği ve kalkınma örgütü (OECD)
Birleşmiş milletler gıda tarım örgütü (FAO)
Avrupa ekonomik komisyonu (ECE)
Avrupa ekonomik topluluğu (AET)
Avrupa serbest ticaret birliği (EFTA)
Karşılıklı ekonomik yardım konseyi (CMEA)
Avrupa standardizasyon komitesi (CEN)
Üçlü standardizasyon komitesi (İngiltere,Fransa,Almanya)
Avrupa ambalaj federasyonu (EPF)
Avrupa oluklu mukavva federasyonu (FEFCO)
Etiketleme kurallarının tespitinde dikkate alınan hususlar :
Yürürlükteki zorunlu ürün standartlarına uyum sağlamasını zorlamak
Koruyucu, renk verici maddeler ve diğer katkı maddelerinin kullanımını kısıtlamak ve kontrol altına almak
Yanıltıcı ve sahte cümle ve resimlerin kullanılmasını yasaklamak
Ürün bileşimini standart biçimde tarif edilmesini sağlamak
Etiketlemeyle ilgili kurallar :
Bu kurallar genellikle 7 ana konunun etikette yer alması zorunlu hale getirmektedir.
Ürünün imal eden firmanın veya ithalatçısını isim ve adresi
Ürün bileşiminin açık tarifi
Net ağırlık ve hacim ölçüsü
Ürünün ne kadar süreyle kullanılabileceği
Ambalajın açılmasından sonra gerekli depolama şartları
Gerekli ise hazırlama ve kullanma talimatı
Tüketici hattı
Kaynak:Alıntı
|