Rulmanların Sınıflandırılması
Yuvarlanma elemanlarının tipine göre:
• Bilyalı Rulmanlar
• Makaralı Rulmanlar
Maruz kaldıkları yüklere göre:
• Radyal
• Eksenel
Bilyalı Rulmanlar(Radyal)
Bilyalı rulmanlar tüm rulman tipleri içerisinde en yüksek devir sayısı sınırına eşittir. Bu tarz rulmanlarda bilyaların küresel yapısı nedeniyle bilyaların sadece üst noktası halka yataklarına temas etmektedir. Bu nedenle makaralı rulmanlara göre daha az yüzey teması sağladıklarından daha az sürtünme ile daha yüksek devirsayıları elde edilebilir. Radyal boşluğa bağlı olarak, normal çalışma şartlarında eksen konumuna bağlı olarak 8-16 dakika açı altında eğik takılabilirler. Standart seri imalat programınlarında genellikle temassız kapaklı, tek sıra bilyalı rulmanlar olduğu gibi temaslı contalı rulmanlarda bulunmaktadır. Her iki tarafında da kapağı bulunan rulmanlar bakım gerektirmez ve 20°-120° (253K-293K)arası çevre koşullarında çalışmaya uygundur. Çift sıra Bilyalı rulmanların radyal yük taşıma kapasitesi tek sıralı olanlara göre daha yüksektir ancak eksenel olarak daha az yük taşıyabilirler. Eğik konumlara da müsait değildir.
Bilyalı Rulmanlar(Eksenel)
Eksenel bilyalı rulmanlar parçalarına ayrılabilirler. Bu rulmanlar hem tek hem çift yönde görev yapabilen tiplerde imal edilmektedir. Tek yönlü eksenel rulmanlar mil bileziği, bilye takımı ve gövde bileziğinden meydana gelmektedir. Çift yönlü eksenel rulmanların parçaları ise iki adet gövde bileziği ve iki adet bilye takımı ve ara bileziğidir. Her iki rulman tipide büyük eksenel yükleri taşıyabilir.
Omuzlu Bilyalı Rulmanlar
Yapı olarak tek sıralı bilyalı rulmanlardan farklı dış bilezikte tek omuz bulunmaktadır. Eksenel yükler kısıtlı olarak taşınabilir. Bilye kafesi, iç bilezik ve dış bilezik değiştirilebilir yapıdadır ve ayrı ayrı takılırlar. Bu sayede her iki bilezik için sıkı yataklanma imkanı olur ve seri montajda büyük yarar sağlar.
Eğik Bilyalı Rulmanlar
Tek sıralı ve çift sıralı eğik bilyalı rulmanlar olarak imal edilmektedir.
Tek sıralı eğik Bilyalı rulmanlar: Sadece bir yönden gelen eksenel yükleri taşıyabilirler ve bunedenle ikinci bir rulmanın yanına monte edilmeleri gerekir. Tek sıralı eğik Bilyalı rulmanlar parçalarına ayrılmazlar. Yük açısı 40° dir.En uygun yük dağılımı kuvvet oranları 1 olduğu zaman sağlanır(Fa / Fr =1). Yüksek devirlerde çalışmaya uygundur ve karşıt rulmanlara olan mesafe kısa seçilmelidir. Çünkü milin ısıya bağlı uzunluk değişimleri rulmandaki çalışma boşluğunu etkiler. Tek sıra eğik bilyalı rulmanların iç bilezikleri iki parçalı ve yük açıları 35°olanlarına dört nokta temaslı rulmanlar denir. Yüksek taşıma gücüne sahiptir ve eksenel yükleri her iki yönde karşılayabilir. Ayrıca dört nokta temaslı rulmanlar yüksek devirlerde çalışmaya uygundur. En iyi çalışma şartı kuvvetleri oranının 1,27 olduğu (Fa / Fr =1,27) orandır.
Çift sıra eğik bilyalı rulmanlar: Çift sıralı eğik bilyalı rulmanların standart cinsi parçalarına ayrılmaz ve yük açısı 32° dir. Bu rulmanların iki parçalı iç bileziği olan ayrılabilir tipleri de mevcuttur ve güç açısı 45° dir. Eksenel yükleri her iki yönde ve aynı derecede taşıyabilirler.
Oynak Bilyalı Rulmanlar
Oynak bilyalı rulmanlar çift sıralı, dış bilezikteki yuvarlanma yolu içbükey küre biçiminde olan, parçalarına ayrılabilen rulmanlardır. Bu nedenle açıları ayarlanabilir. İç bileziği geniş oynak bilyalı rulmanlar çekme olarak imal edilmiş millerle takılmaya uygundur. İç bileziğin bir tarafında bulunan tespitleme boşluğuna takılan iç bileziğin mil üzerinde dönmesi önlenir. İç bileziği geniş olan oynak bilyalı rulmanlardan iki tanesi bir yataklama için kullanılacaksa tespitlama pimlerinin ya içe yada dışa doğru gelecek şekilde takılması gerekir.
Silindirik Makaralı Rulmanlar
Silindirik makaralı rulmanlar parçalarına ayrılabilen radyal rulmanlardır. Makaralar ve yuvarlanma yolları arasındaki çizgisel temas uygun şekle getirilmiş ve gerilimler bu yolla giderilmiştir. Radyal yük taşıma gücü 2-4 dakika arasında bir eğriliğe müsaade edilmektedir. Bu rulmanlar bilyalı olanlara göre çok daha dayanıklıdır. Çok zor dağılırlar.
Oynak Makaralı Rulmanlar
Oynak makaralı rulmanlar çift sıralı, dış bilezikteki yuvarlanma yolu içbükey küre biçiminde olan ve parçalarına ayrılmaz rulmanlardır. Bu nedenle rulmanların ayarlanabilir. Yataklanmalarda eksen hatalarından ve eksene göre 0.5°’ye kadar olan mil esnemelerinden etkilenmezler. Büyük rulmanlar mukavemet sınırları yakın yüklerde çalıştırıldıkları takdirde yağlama sorunları ortaya çıkabilir. Genellikle dış bilezikte yer alan yağlama kanalı veya yağlama deliği soruna çözüm getirmektedir.
Konik Makaralı Rulmanlar
Konik makaralı rulmanlar parçalarına ayrılabilirler. Makaralar ve yuvarlanma yolları arasındaki çizgisel temas en uygun şekle getirilmiştir. Kenar gerilimleri bu yolla giderilmiştir. Konik makaralı rulmanlar eksenel yükleri bir yönde taşıyabilirler. Karşı destek olarak ikinci bir konik makaralı rulman kullanılabilir. Isıya bağlı olarak milde meydana gelen uzunluk değişimleri rulmanın çalışması için gerekli olan rulman boşluğunu olumsuz etkiler. Bu nedenle karşıt rulmana olan mesafenin küçük tutulması gereklidir. Rulman boşluğu montaj esnasında karşıt rulmana göre ayarlanır.
SABİT BİLYALI RULMANLAR
Tek sıralı sabit bilyalı yataklar yuvarlak bilyaların en yaygın tipi olup bir çok uygulamalarda kullanılırlar.
MİNYATÜR BİLYELİ RULMANLAR
Derin yivli bilyeli rulmanlar en genel rulmanlar olup, minyatür ebatlar için çeşitli türleri mevcuttur
EĞİK BiLYALI RULMANLAR
Eğik bilyeli rulmanlar rulman ekseni yönünde birbirine göre yer değiştiren iç ve dış bileziklerde oluklara sahiptir. Eşzamanlı hareket eden radyal ve akssal yükler şeklindeki birleştirilmiş yükleri barındırmak üzere tasarlanmışlardır.
EKSENEL SABiT BiLYALI RULMANLAR(BüTELER)
Bu tip rulmanlar ayrılabilir olup temas açısı 90 derecedir. Böylece rulmanlar sadece akssal yükleri taşıyabilmektedir.
İTME SİLİNDİR RULMANLAR
Bu tip rulmanlar ayrılabilir olup ağır akssal yükleri taşıyabilirler. Bunlar tek yönlü rulmanlardır ve sadece tek bir yönde akssal yük barındırabilirler, petrol sondaj makineleri, metal üretim ekipmanları vb. için uygundur.
KÜRESEL SİLİNDİR İTME RULMANLARI
Bu tip rulmanlar ayrılabilir. Küresel olarak şekillendirilmiş dış bilezik oluğu kendinden hizalama yapabilir.
OYNAK BiLYALI RULMANLAR
Oynak bilyali rulman, iç geometrisi nedeniyle şaft ve mahfaza arasında küçük açısal hiza bozuklukları barındırabilir.
KONİK MAKARALI RULMANLAR
Konik makaralı rulmanlar, silindirlerin düz doğru silindirler yerine konik biçimli olduğu akssal silindir rulmanların eşsiz bir alt kümesidir.
OYNAK MAKARALI RULMANLAR
Oynak Makaralı rulmanlar esas olarak iki simetrik küresel silindir sırası ve bilezik içinden dışına doğru genel bir küresel oluğa sahiptir, iki iç bilezik olukları rulman eksenine göre belirli bir açıyla dahil edilmiştir.
SİLİNDİRİK MAKARALI RULMANLAR
Bu rulmanlar genel olarak ayrılabilir, montaj ve demontajı kolay rulmanlardır.Tek sıra, çift sıra,ve çok sıralı silindirik makaralı rulmanlar mevcuttur.
Kaynak :Alıntı
Rulmanların Sınıflandırılması
Yuvarlanma elemanlarının tipine göre:
• Bilyalı Rulmanlar
• Makaralı Rulmanlar
Maruz kaldıkları yüklere göre:
• Radyal
• Eksenel
Bilyalı Rulmanlar(Radyal)
Bilyalı rulmanlar tüm rulman tipleri içerisinde en yüksek devir sayısı sınırına eşittir. Bu tarz rulmanlarda bilyaların küresel yapısı nedeniyle bilyaların sadece üst noktası halka yataklarına temas etmektedir. Bu nedenle makaralı rulmanlara göre daha az yüzey teması sağladıklarından daha az sürtünme ile daha yüksek devirsayıları elde edilebilir. Radyal boşluğa bağlı olarak, normal çalışma şartlarında eksen konumuna bağlı olarak 8-16 dakika açı altında eğik takılabilirler. Standart seri imalat programınlarında genellikle temassız kapaklı, tek sıra bilyalı rulmanlar olduğu gibi temaslı contalı rulmanlarda bulunmaktadır. Her iki tarafında da kapağı bulunan rulmanlar bakım gerektirmez ve 20°-120° (253K-293K)arası çevre koşullarında çalışmaya uygundur. Çift sıra Bilyalı rulmanların radyal yük taşıma kapasitesi tek sıralı olanlara göre daha yüksektir ancak eksenel olarak daha az yük taşıyabilirler. Eğik konumlara da müsait değildir.
Bilyalı Rulmanlar(Eksenel)
Eksenel bilyalı rulmanlar parçalarına ayrılabilirler. Bu rulmanlar hem tek hem çift yönde görev yapabilen tiplerde imal edilmektedir. Tek yönlü eksenel rulmanlar mil bileziği, bilye takımı ve gövde bileziğinden meydana gelmektedir. Çift yönlü eksenel rulmanların parçaları ise iki adet gövde bileziği ve iki adet bilye takımı ve ara bileziğidir. Her iki rulman tipide büyük eksenel yükleri taşıyabilir.
Omuzlu Bilyalı Rulmanlar
Yapı olarak tek sıralı bilyalı rulmanlardan farklı dış bilezikte tek omuz bulunmaktadır. Eksenel yükler kısıtlı olarak taşınabilir. Bilye kafesi, iç bilezik ve dış bilezik değiştirilebilir yapıdadır ve ayrı ayrı takılırlar. Bu sayede her iki bilezik için sıkı yataklanma imkanı olur ve seri montajda büyük yarar sağlar.
Eğik Bilyalı Rulmanlar
Tek sıralı ve çift sıralı eğik bilyalı rulmanlar olarak imal edilmektedir.
Tek sıralı eğik Bilyalı rulmanlar: Sadece bir yönden gelen eksenel yükleri taşıyabilirler ve bunedenle ikinci bir rulmanın yanına monte edilmeleri gerekir. Tek sıralı eğik Bilyalı rulmanlar parçalarına ayrılmazlar. Yük açısı 40° dir.En uygun yük dağılımı kuvvet oranları 1 olduğu zaman sağlanır(Fa / Fr =1). Yüksek devirlerde çalışmaya uygundur ve karşıt rulmanlara olan mesafe kısa seçilmelidir. Çünkü milin ısıya bağlı uzunluk değişimleri rulmandaki çalışma boşluğunu etkiler. Tek sıra eğik bilyalı rulmanların iç bilezikleri iki parçalı ve yük açıları 35°olanlarına dört nokta temaslı rulmanlar denir. Yüksek taşıma gücüne sahiptir ve eksenel yükleri her iki yönde karşılayabilir. Ayrıca dört nokta temaslı rulmanlar yüksek devirlerde çalışmaya uygundur. En iyi çalışma şartı kuvvetleri oranının 1,27 olduğu (Fa / Fr =1,27) orandır.
Çift sıra eğik bilyalı rulmanlar: Çift sıralı eğik bilyalı rulmanların standart cinsi parçalarına ayrılmaz ve yük açısı 32° dir. Bu rulmanların iki parçalı iç bileziği olan ayrılabilir tipleri de mevcuttur ve güç açısı 45° dir. Eksenel yükleri her iki yönde ve aynı derecede taşıyabilirler.
Oynak Bilyalı Rulmanlar
Oynak bilyalı rulmanlar çift sıralı, dış bilezikteki yuvarlanma yolu içbükey küre biçiminde olan, parçalarına ayrılabilen rulmanlardır. Bu nedenle açıları ayarlanabilir. İç bileziği geniş oynak bilyalı rulmanlar çekme olarak imal edilmiş millerle takılmaya uygundur. İç bileziğin bir tarafında bulunan tespitleme boşluğuna takılan iç bileziğin mil üzerinde dönmesi önlenir. İç bileziği geniş olan oynak bilyalı rulmanlardan iki tanesi bir yataklama için kullanılacaksa tespitlama pimlerinin ya içe yada dışa doğru gelecek şekilde takılması gerekir.
Silindirik Makaralı Rulmanlar
Silindirik makaralı rulmanlar parçalarına ayrılabilen radyal rulmanlardır. Makaralar ve yuvarlanma yolları arasındaki çizgisel temas uygun şekle getirilmiş ve gerilimler bu yolla giderilmiştir. Radyal yük taşıma gücü 2-4 dakika arasında bir eğriliğe müsaade edilmektedir. Bu rulmanlar bilyalı olanlara göre çok daha dayanıklıdır. Çok zor dağılırlar.
Oynak Makaralı Rulmanlar
Oynak makaralı rulmanlar çift sıralı, dış bilezikteki yuvarlanma yolu içbükey küre biçiminde olan ve parçalarına ayrılmaz rulmanlardır. Bu nedenle rulmanların ayarlanabilir. Yataklanmalarda eksen hatalarından ve eksene göre 0.5°’ye kadar olan mil esnemelerinden etkilenmezler. Büyük rulmanlar mukavemet sınırları yakın yüklerde çalıştırıldıkları takdirde yağlama sorunları ortaya çıkabilir. Genellikle dış bilezikte yer alan yağlama kanalı veya yağlama deliği soruna çözüm getirmektedir.
Konik Makaralı Rulmanlar
Konik makaralı rulmanlar parçalarına ayrılabilirler. Makaralar ve yuvarlanma yolları arasındaki çizgisel temas en uygun şekle getirilmiştir. Kenar gerilimleri bu yolla giderilmiştir. Konik makaralı rulmanlar eksenel yükleri bir yönde taşıyabilirler. Karşı destek olarak ikinci bir konik makaralı rulman kullanılabilir. Isıya bağlı olarak milde meydana gelen uzunluk değişimleri rulmanın çalışması için gerekli olan rulman boşluğunu olumsuz etkiler. Bu nedenle karşıt rulmana olan mesafenin küçük tutulması gereklidir. Rulman boşluğu montaj esnasında karşıt rulmana göre ayarlanır.
SABİT BİLYALI RULMANLAR
Tek sıralı sabit bilyalı yataklar yuvarlak bilyaların en yaygın tipi olup bir çok uygulamalarda kullanılırlar.
MİNYATÜR BİLYELİ RULMANLAR
Derin yivli bilyeli rulmanlar en genel rulmanlar olup, minyatür ebatlar için çeşitli türleri mevcuttur
EĞİK BiLYALI RULMANLAR
Eğik bilyeli rulmanlar rulman ekseni yönünde birbirine göre yer değiştiren iç ve dış bileziklerde oluklara sahiptir. Eşzamanlı hareket eden radyal ve akssal yükler şeklindeki birleştirilmiş yükleri barındırmak üzere tasarlanmışlardır.
EKSENEL SABiT BiLYALI RULMANLAR(BüTELER)
Bu tip rulmanlar ayrılabilir olup temas açısı 90 derecedir. Böylece rulmanlar sadece akssal yükleri taşıyabilmektedir.
İTME SİLİNDİR RULMANLAR
Bu tip rulmanlar ayrılabilir olup ağır akssal yükleri taşıyabilirler. Bunlar tek yönlü rulmanlardır ve sadece tek bir yönde akssal yük barındırabilirler, petrol sondaj makineleri, metal üretim ekipmanları vb. için uygundur.
KÜRESEL SİLİNDİR İTME RULMANLARI
Bu tip rulmanlar ayrılabilir. Küresel olarak şekillendirilmiş dış bilezik oluğu kendinden hizalama yapabilir.
OYNAK BiLYALI RULMANLAR
Oynak bilyali rulman, iç geometrisi nedeniyle şaft ve mahfaza arasında küçük açısal hiza bozuklukları barındırabilir.
KONİK MAKARALI RULMANLAR
Konik makaralı rulmanlar, silindirlerin düz doğru silindirler yerine konik biçimli olduğu akssal silindir rulmanların eşsiz bir alt kümesidir.
OYNAK MAKARALI RULMANLAR
Oynak Makaralı rulmanlar esas olarak iki simetrik küresel silindir sırası ve bilezik içinden dışına doğru genel bir küresel oluğa sahiptir, iki iç bilezik olukları rulman eksenine göre belirli bir açıyla dahil edilmiştir.
SİLİNDİRİK MAKARALI RULMANLAR
Bu rulmanlar genel olarak ayrılabilir, montaj ve demontajı kolay rulmanlardır.Tek sıra, çift sıra,ve çok sıralı silindirik makaralı rulmanlar mevcuttur.
Kaynak :Alıntı