KAUÇUK (1)
Alm. Kautschuk (m), Gummi (m,n), Fr. Caoutchouc (m), İng. Rubber. Daha çok sütleğengiller (Euphorbiaceae) familyası bitkilerinde, ayrıca Compositae, Apocynaceae ve Asclepiadaceae familyaları bitkilerinde bulunan lateks (bitkilerde süt görünümünde özsu)in kurutulmasıyla elde edilen ürün. Kauçuğun adı, Amazon bölgesi yerlilerinin dilinden gelir (caa-o-cu= ağlayan ağaç).
Brezilyada eskiden kurutulmuş bir balçık kalıp üstünde kat kat sürülen kauçuğun pıhtılaştırılması ile ayakkabı yapılıyordu. Lateksin bezler arasında kurutulması ile de, su geçirmez bezler üretiliyordu. Kauçuktan ilk olarak 1530larda bahsedilmeye başlandı. Daha önceleri bilinmiyordu. Modern kauçuk îmâlât endüstrisi ise, kauçuğun kükürtle sertleştirilmesi (vulkonizasyon) işlemiyle başladı(1839). Bu endüstrinin gelişmesi, kauçuğun hammaddesinin işlenerek birçok yerde kullanılmasına sebeb oldu.
1839-1840 yıllarında A.B.D de Goodyear, Hancock (İngiltere), kauçuğu kükürtle birleştirdiler ve sıcakta yapışkan olmayan, soğukta esnekliğini kaybetmeyen bir madde elde ettiler. Kauçuk neftyağında, karbondisülfürde, karbontetraklorürde, terebentinde, eterde, gazyağında, benzinde ve buna benzer eritici sıvılarda çözülür. Fizikî ürünler arasında kauçuk; yumuşaklık, dayanıklılık, elastikiyet, su ve hava geçirmeme özelliği, yapıştırıcılık ve elektriğe karşı direnciyle çok önemli bir üründür.
Kaynak:Alıntı
KAUÇUK(2)
Hakikî kauçuk tekrar tekrar birçok defalar uzatıldığında hemen hemen ilk baştaki orijinal boyutlarına yeniden geri gelir. Bu özelliği de kauçuğu, sentetik kauçuktan ve kauçuk gibi maddeleri ihtiva eden diğer bütün maddelerden ayırır.
Üretimi: Dünyâ kauçuk üretimi yılda ortalama 3,5 milyon tondur. Dünyâda en çok kauçuk îmâl eden ülke Amerika dır, (yaklaşık dünyâ kauçuk üretiminin % 50si kadar). Dünyâ kauçuk ihtiyâcının % 90-95i sütleğengiller familyasından olan hevea ağaçlarından elde edilmektedir. Ağaçların gövdeleri üzerine demir bıçaklarlaV şeklinde yarıklar açılır ve yarıklardan akan süt (lateks) kaplarda toplanır. Bu lateksin % 30-40 kadarı kauçuktur. Kauçuğu elde etmek için lateksin koagüle edilmesi gerekir. Bu işlem için asetik asit veya formik asit kullanılır. Böylece elde edilen kauçuk topaklar hâlindedir ve çekilebilir özelliktedir. Fakat kopmaya dayanıklı değildir. Lâstik hâline getirilebilmesi için kauçuğun kükürtle 135-160 derecede vulkanizasyonu gerekir. % 12-20 oranında kükürt taşıyan kauçuk, lastik adını alır. Daha fazla kükürt (% 30 gibi) girerse bu takdirde kauçuk sertleşir ve ebonit adını alan ve elektrik yalıtkanı olarak kullanılan bir ürün elde edilir.
Kauçuk, izopren (2-metil butadien) moleküllerinin kondensasyonuyla meydana gelmiş bir bileşiktir. % 70 kadar su taşır ve molekül tartısı 350.000 civârındadır. Kauçuk 180 derecede yapışkan olur, 220 derecede erir. Bu dereceden sonra kauçuğun damıtılması başlar. Damıtım ürünü akıcı, yağımsı bir sıvı olup kauçuk yağı adını alır. Kauçuğun da en iyi çözücüsüdür.
Kauçuğun ham (işlenmemiş) şekli pratikte fazla bir değere sâhip değildir. Fakat çeşitli kimyevî maddelerle karıştırıldığında binlerce faydalı ürün elde edilir.
Kauçuk kükürtle vulkanize edilir. Vulkanizasyonda kükürt (S) ve kükürt bileşikleri (S2Cl2,SO2,H2S) gibi kullanılır. Se ve Te de kullanılır, fakat pahalıya mal olur. Vulkanizasyonla polimerde bir bağlaşma meydana gelir. % 2-3 lük S bağları teşekkül eder.
Kaynak:Alıntı
Kauçuğa ilâve edilen katkı maddeleri şöyle sıralanabilir:
1. Plâstikleştiriciler (inaktif karbon),
2. Yumuşatıcılar,
3. Eskimeyi geciktirenler (aktif karbon),
4. Ucuzlatıcı maddeler (kireç, kaolen gibi),
5. Dayanıklılık ve sertliği arttıranlar,
6. Boyalar,
7. Reaksiyonu hızlandıran veya yavaşlatan maddeler.
Kullanma sahaları: Kauçuk kullanımı, karayolu ulaşımının gelişmesiyle büyük artış göstermiştir. Önce
bisikletler olmak üzere sırası ile otomobillere, kamyonlara, uçaklara, traktörlere ve hafriyat makinalarına teker yapımında kullanılmaktadır. Bundan başka su geçirmez giyecekler, ayakkabı, eldiven, sıhhî eşyâlar, döşeme malzemesi oyuncak ve şişme yatak gibi birçok malzemenin üretiminde kullanılmaktadır. Kauçuk eriyiğinden yapıştırıcı olarak istifade edilmektedir.
Sentetik kauçuklar: Butadien (CH2= CH–CH= CH2C kloropren (CH2C= CH–CCl= CH2), akrilonitril (CH2= CHCN), stiren (CH2= CH–C6H5) gibi bâzı doymamış (çifte bağ ihtiva eden) organik bileşiklerle sentetik kauçuklar da elde edilmektedir. Sentetik kauçuklar tabiî kauçuğun niteliklerine sâhib olmamakla beraber çok miktarda üretilip dolgu lâstiklerde kullanılmaktadır.
Önemli sentetik kauçuklar, butadien kauçuğu (BR), stiren-butadien kauçuğu (SBR); nitral butadien kauçuğu (NBR), izobutileni-izopropilen kauçuğu (IBR), izobutilen-izopren kauçuğu (IIR) v.s. sayılabilir. Neopren kauçuğu kloroprenden üretilir. Besin endüstrisinde kullanılan taşıyıcı bantlar, bitkisel yağlara ve makina yağlarına büyük direnç gösteren bu maddeden yapılır. Akrilonitrik kauçuk, akrilonitrilin (CH2 = CHCN) bütadienle polimerleştirilmesiyle yapılır. Bitkisel yağlara ve organik çözücülere karşı direnç gösterir. Mobilya ve yataklarda bulunan köpüklü malzeme de, poliüretan kauçuktan yapılır. Vulkanize edilmemiş olan ürüne, kalıba konduktan sonra, ısı ve basınç uygulanır. Isıtmada kauçuk yumuşar ve kalıbı dolduracak biçimde akar. Aynı anda, kükürt kauçukla birleşerek kalıcı bir biçim almış vulkanize ürünü verir. Bunlardan başka dimetil silikondan elde edilen slikon kauçuğu da yapılmaktadır.
Kaynak:Alıntı
TABİİ KAUÇUK {RSS-NR}
Çeşitli asit, baz, alkol, soğuk ve sıcak suya dirençli olan bu hammadde, yeksek esneklik ve mekanik özellik gerektiren yerlerde kullanılır. Çalışabileceği sıcaklık değeri ise - 60C + 90C derece arasındadır.
ETİLEN PROPİLEN KAUÇUK {EPDM}
Dış etkenlere, ozona, tuzlu suya, su buharına, hava koşullarına, sıcak ve soğuk suya dayanıklılığı oldukça iyi olan bu hammaddenin çalışabileceği sıcaklık değeri ise - 45C + 150C derece arasındadır.
SİLİKON KAUÇUK {MUQ}
Alm:Silikon Fr:Silicone İng:Silicone Silisyum oksijen ve muhtelif hidrokarbonlar ihtiva eden, çok sayıdaki sentetik polimerlerden biridir. Kimyasal özellik bakımınsan karbona benzer. Silikonların molekül ağırlığı ve yapı bakımından çok çeşitleri vardır. Kauçuk özelliğndeki silikonların molekül yapıları oldukça karmaşıktır. Genellikle silikonlar ısıya, neme, karşı dirençli olup diğer kimyasal maddelerle reaksiyona girmezler.Silikonlar fevkelade elektrik izolatörüdür. Sıcaklığın çok fazla değişkenlik gösterdiği ortamlarda yağlayıcı olarak kullanılırlar. Yine moleküldeki hidrokarbon gruplarına bağlı olarak silikon, yağ, gres, soğutucu, köpük önleyici, metalleri neme karşı kruyucu, kauçuk, reçine, ve sırlayıcı olarak kullanılır. fizyolojik olarak da inert olan silikonlar tıpta protez maddesi olarak çok büyük önem taşırlar. Yırtılmaya karşı direnci zayıf olan bu malzemenin oksijen ve ozonun etkilerine karşı direnci oldukça yüksektir. Çalışabileceği sıcaklık değeri – 60C + 200C derece arasında olurken, aralıklarla + 250C dereceye kadar dayanabilir.
POLİÜRETAN {PU}
Hava, ozon, su ve yağ karışımlarına dirençli olan bu hammadde; yüksek basınç, kopma, yırtılma ve aşınmaya karşı dayanıklığı oldukça iyidir. Çalışabileceği sıcaklık değeri ise – 30C + 90C derece arasındadır.
NEOPREN KAUÇUK {KA}
Atmosfer şartlarına, sıvı ve gaz halindeki petrol ürünlerine, ozona, suya ve tuzlu suya dayanıklı olan bu malzemenin yanması oldukça zor olduğu gibi - 20C + 120C derece sıcaklık arasında çalışabilmektedir.
NİTRİL KAUÇUK {NBR}
Mazot, benzin, çeşitli sanayi ve gres yağlarına karşı dayanıklı genel amaçlı malzemedir. Keçe imalatında tercih edilen malzeme çeşidi Nitril kauçuk malzemesidir. Çalışabileceği sıcaklık değeri – 40C + 110C derece arasında olurken aralıklarla + 120C dereceye kadar dayanabilir.
VİTON FLUOROELOSTOMER {FKM}
Madeni yağlara, çeşitli organik solventlere, greslere ve katkı maddeli olanlara, uçak, motor yağlarına ve yüksek sıcaklığa dayanıklı bir hammaddedir. – 30C + 250C derece arasındaki sıcaklıkta çalışabilmektedir.
KAUÇUK (1)
Alm. Kautschuk (m), Gummi (m,n), Fr. Caoutchouc (m), İng. Rubber. Daha çok sütleğengiller (Euphorbiaceae) familyası bitkilerinde, ayrıca Compositae, Apocynaceae ve Asclepiadaceae familyaları bitkilerinde bulunan lateks (bitkilerde süt görünümünde özsu)in kurutulmasıyla elde edilen ürün. Kauçuğun adı, Amazon bölgesi yerlilerinin dilinden gelir (caa-o-cu= ağlayan ağaç).
Brezilyada eskiden kurutulmuş bir balçık kalıp üstünde kat kat sürülen kauçuğun pıhtılaştırılması ile ayakkabı yapılıyordu. Lateksin bezler arasında kurutulması ile de, su geçirmez bezler üretiliyordu. Kauçuktan ilk olarak 1530larda bahsedilmeye başlandı. Daha önceleri bilinmiyordu. Modern kauçuk îmâlât endüstrisi ise, kauçuğun kükürtle sertleştirilmesi (vulkonizasyon) işlemiyle başladı(1839). Bu endüstrinin gelişmesi, kauçuğun hammaddesinin işlenerek birçok yerde kullanılmasına sebeb oldu.
1839-1840 yıllarında A.B.D de Goodyear, Hancock (İngiltere), kauçuğu kükürtle birleştirdiler ve sıcakta yapışkan olmayan, soğukta esnekliğini kaybetmeyen bir madde elde ettiler. Kauçuk neftyağında, karbondisülfürde, karbontetraklorürde, terebentinde, eterde, gazyağında, benzinde ve buna benzer eritici sıvılarda çözülür. Fizikî ürünler arasında kauçuk; yumuşaklık, dayanıklılık, elastikiyet, su ve hava geçirmeme özelliği, yapıştırıcılık ve elektriğe karşı direnciyle çok önemli bir üründür.
Kaynak:Alıntı
KAUÇUK(2)
Hakikî kauçuk tekrar tekrar birçok defalar uzatıldığında hemen hemen ilk baştaki orijinal boyutlarına yeniden geri gelir. Bu özelliği de kauçuğu, sentetik kauçuktan ve kauçuk gibi maddeleri ihtiva eden diğer bütün maddelerden ayırır.
Üretimi: Dünyâ kauçuk üretimi yılda ortalama 3,5 milyon tondur. Dünyâda en çok kauçuk îmâl eden ülke Amerika dır, (yaklaşık dünyâ kauçuk üretiminin % 50si kadar). Dünyâ kauçuk ihtiyâcının % 90-95i sütleğengiller familyasından olan hevea ağaçlarından elde edilmektedir. Ağaçların gövdeleri üzerine demir bıçaklarlaV şeklinde yarıklar açılır ve yarıklardan akan süt (lateks) kaplarda toplanır. Bu lateksin % 30-40 kadarı kauçuktur. Kauçuğu elde etmek için lateksin koagüle edilmesi gerekir. Bu işlem için asetik asit veya formik asit kullanılır. Böylece elde edilen kauçuk topaklar hâlindedir ve çekilebilir özelliktedir. Fakat kopmaya dayanıklı değildir. Lâstik hâline getirilebilmesi için kauçuğun kükürtle 135-160 derecede vulkanizasyonu gerekir. % 12-20 oranında kükürt taşıyan kauçuk, lastik adını alır. Daha fazla kükürt (% 30 gibi) girerse bu takdirde kauçuk sertleşir ve ebonit adını alan ve elektrik yalıtkanı olarak kullanılan bir ürün elde edilir.
Kauçuk, izopren (2-metil butadien) moleküllerinin kondensasyonuyla meydana gelmiş bir bileşiktir. % 70 kadar su taşır ve molekül tartısı 350.000 civârındadır. Kauçuk 180 derecede yapışkan olur, 220 derecede erir. Bu dereceden sonra kauçuğun damıtılması başlar. Damıtım ürünü akıcı, yağımsı bir sıvı olup kauçuk yağı adını alır. Kauçuğun da en iyi çözücüsüdür.
Kauçuğun ham (işlenmemiş) şekli pratikte fazla bir değere sâhip değildir. Fakat çeşitli kimyevî maddelerle karıştırıldığında binlerce faydalı ürün elde edilir.
Kauçuk kükürtle vulkanize edilir. Vulkanizasyonda kükürt (S) ve kükürt bileşikleri (S2Cl2,SO2,H2S) gibi kullanılır. Se ve Te de kullanılır, fakat pahalıya mal olur. Vulkanizasyonla polimerde bir bağlaşma meydana gelir. % 2-3 lük S bağları teşekkül eder.
Kaynak:Alıntı
Kauçuğa ilâve edilen katkı maddeleri şöyle sıralanabilir:
1. Plâstikleştiriciler (inaktif karbon),
2. Yumuşatıcılar,
3. Eskimeyi geciktirenler (aktif karbon),
4. Ucuzlatıcı maddeler (kireç, kaolen gibi),
5. Dayanıklılık ve sertliği arttıranlar,
6. Boyalar,
7. Reaksiyonu hızlandıran veya yavaşlatan maddeler.
Kullanma sahaları: Kauçuk kullanımı, karayolu ulaşımının gelişmesiyle büyük artış göstermiştir. Önce
bisikletler olmak üzere sırası ile otomobillere, kamyonlara, uçaklara, traktörlere ve hafriyat makinalarına teker yapımında kullanılmaktadır. Bundan başka su geçirmez giyecekler, ayakkabı, eldiven, sıhhî eşyâlar, döşeme malzemesi oyuncak ve şişme yatak gibi birçok malzemenin üretiminde kullanılmaktadır. Kauçuk eriyiğinden yapıştırıcı olarak istifade edilmektedir.
Sentetik kauçuklar: Butadien (CH2= CH–CH= CH2C kloropren (CH2C= CH–CCl= CH2), akrilonitril (CH2= CHCN), stiren (CH2= CH–C6H5) gibi bâzı doymamış (çifte bağ ihtiva eden) organik bileşiklerle sentetik kauçuklar da elde edilmektedir. Sentetik kauçuklar tabiî kauçuğun niteliklerine sâhib olmamakla beraber çok miktarda üretilip dolgu lâstiklerde kullanılmaktadır.
Önemli sentetik kauçuklar, butadien kauçuğu (BR), stiren-butadien kauçuğu (SBR); nitral butadien kauçuğu (NBR), izobutileni-izopropilen kauçuğu (IBR), izobutilen-izopren kauçuğu (IIR) v.s. sayılabilir. Neopren kauçuğu kloroprenden üretilir. Besin endüstrisinde kullanılan taşıyıcı bantlar, bitkisel yağlara ve makina yağlarına büyük direnç gösteren bu maddeden yapılır. Akrilonitrik kauçuk, akrilonitrilin (CH2 = CHCN) bütadienle polimerleştirilmesiyle yapılır. Bitkisel yağlara ve organik çözücülere karşı direnç gösterir. Mobilya ve yataklarda bulunan köpüklü malzeme de, poliüretan kauçuktan yapılır. Vulkanize edilmemiş olan ürüne, kalıba konduktan sonra, ısı ve basınç uygulanır. Isıtmada kauçuk yumuşar ve kalıbı dolduracak biçimde akar. Aynı anda, kükürt kauçukla birleşerek kalıcı bir biçim almış vulkanize ürünü verir. Bunlardan başka dimetil silikondan elde edilen slikon kauçuğu da yapılmaktadır.
Kaynak:Alıntı
TABİİ KAUÇUK {RSS-NR}
Çeşitli asit, baz, alkol, soğuk ve sıcak suya dirençli olan bu hammadde, yeksek esneklik ve mekanik özellik gerektiren yerlerde kullanılır. Çalışabileceği sıcaklık değeri ise - 60C + 90C derece arasındadır.
ETİLEN PROPİLEN KAUÇUK {EPDM}
Dış etkenlere, ozona, tuzlu suya, su buharına, hava koşullarına, sıcak ve soğuk suya dayanıklılığı oldukça iyi olan bu hammaddenin çalışabileceği sıcaklık değeri ise - 45C + 150C derece arasındadır.
SİLİKON KAUÇUK {MUQ}
Alm:Silikon Fr:Silicone İng:Silicone Silisyum oksijen ve muhtelif hidrokarbonlar ihtiva eden, çok sayıdaki sentetik polimerlerden biridir. Kimyasal özellik bakımınsan karbona benzer. Silikonların molekül ağırlığı ve yapı bakımından çok çeşitleri vardır. Kauçuk özelliğndeki silikonların molekül yapıları oldukça karmaşıktır. Genellikle silikonlar ısıya, neme, karşı dirençli olup diğer kimyasal maddelerle reaksiyona girmezler.Silikonlar fevkelade elektrik izolatörüdür. Sıcaklığın çok fazla değişkenlik gösterdiği ortamlarda yağlayıcı olarak kullanılırlar. Yine moleküldeki hidrokarbon gruplarına bağlı olarak silikon, yağ, gres, soğutucu, köpük önleyici, metalleri neme karşı kruyucu, kauçuk, reçine, ve sırlayıcı olarak kullanılır. fizyolojik olarak da inert olan silikonlar tıpta protez maddesi olarak çok büyük önem taşırlar. Yırtılmaya karşı direnci zayıf olan bu malzemenin oksijen ve ozonun etkilerine karşı direnci oldukça yüksektir. Çalışabileceği sıcaklık değeri – 60C + 200C derece arasında olurken, aralıklarla + 250C dereceye kadar dayanabilir.
POLİÜRETAN {PU}
Hava, ozon, su ve yağ karışımlarına dirençli olan bu hammadde; yüksek basınç, kopma, yırtılma ve aşınmaya karşı dayanıklığı oldukça iyidir. Çalışabileceği sıcaklık değeri ise – 30C + 90C derece arasındadır.
NEOPREN KAUÇUK {KA}
Atmosfer şartlarına, sıvı ve gaz halindeki petrol ürünlerine, ozona, suya ve tuzlu suya dayanıklı olan bu malzemenin yanması oldukça zor olduğu gibi - 20C + 120C derece sıcaklık arasında çalışabilmektedir.
NİTRİL KAUÇUK {NBR}
Mazot, benzin, çeşitli sanayi ve gres yağlarına karşı dayanıklı genel amaçlı malzemedir. Keçe imalatında tercih edilen malzeme çeşidi Nitril kauçuk malzemesidir. Çalışabileceği sıcaklık değeri – 40C + 110C derece arasında olurken aralıklarla + 120C dereceye kadar dayanabilir.
VİTON FLUOROELOSTOMER {FKM}
Madeni yağlara, çeşitli organik solventlere, greslere ve katkı maddeli olanlara, uçak, motor yağlarına ve yüksek sıcaklığa dayanıklı bir hammaddedir. – 30C + 250C derece arasındaki sıcaklıkta çalışabilmektedir.